Şefaat Nedir? Anlamı Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından
Şefaat, dini bir kavram olarak pek çok insanın zihninde yer eder. Genellikle bir kişinin, başka birinin iyi olabilmesi ya da belirli bir amaç uğruna bir aracı olabilmesi anlamında kullanılır. Ancak bu kavramın toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletle olan ilişkisini düşündüğümüzde, şefaatin ne anlama geldiği bir anda farklı bir boyut kazanabiliyor. İstanbul gibi kozmopolit bir şehirde yaşayan biri olarak, sokakta gördüğüm her an, farklı grupların ve bireylerin şefaat anlayışının nasıl şekillendiğini görmek, bana bu kavramı yeniden sorgulatıyor. Bu yazıda, “Şefaat nedir?” sorusuna, toplumsal cinsiyet ve sosyal adalet perspektifinden bakarak günlük hayatta karşılaştığım örneklerle yanıt arayacağım.
Şefaat ve Toplumsal Cinsiyet: Erkeklerin ve Kadınların Farklı Deneyimleri
Toplumsal cinsiyetin, şefaat kavramı üzerindeki etkisini sokaklarda, toplu taşımada, ya da iş yerinde kolayca gözlemleyebilirsiniz. Şefaat genellikle bir erkeğin kadınlar için yapabileceği bir iyilik gibi algılanır. Bir erkeğin, “yardım etmesi” beklenen bir şeydir, ancak aynı durum kadınlar için geçerli midir? Kadınların bir erkeğe şefaat etme gücü aynı şekilde tanınmaz. Mesela, bir kadının iş yerinde eşitlik ve fırsat eşitliği mücadelesi verirken, bir erkek onu desteklediğinde bu destek şefaat gibi algılanabilirken, aynı durumda bir kadının kadınları desteklemesi genellikle “doğal” kabul edilir.
Bir gün, iş yerinde bir kadın arkadaşımın “erkekler için daha fazla fırsat var” dediğini duydum. Bu, şefaatin de bir parçasıydı. Onun şefaatini sağlayacak olan da, toplumun yapısal olarak erkeklere daha fazla alan açmasıydı. Çoğu zaman toplumsal yapılar, kadının yardımlarını bir “lütuf” gibi sunarken, erkeğin şefaatine duyulan ihtiyaç daha fazla ve daha görünür olur. Oysa her iki cinsiyetin de eşit bir şekilde şefaat edebilmesi, sosyal adaletin temel taşlarından biri olmalı.
Şefaatin Çeşitliliğe Etkisi: Farklı Kimliklerin Karşılaştığı Zorluklar
İstanbul’da toplu taşıma araçlarında çok farklı insanlarla karşılaşıyorum. Bir gün, farklı etnik kökenlerden ve dini inançlardan gelen insanların, aynı anda bir arada olduğu bir dolmuşta yolculuk yaparken, şefaat anlayışlarının ne kadar çeşitlendiğini fark ettim. Bir kadın, yanında oturan kadına “Oğlum hasta, dua et” diyor. Bir başka kişi, “Evet, ama ne kadar etkili olacağına bakmak lazım” diye yanıtlıyor. Burada, şefaatin dini bir anlam taşımasının yanında, şefaatin insan ilişkilerindeki yerini de görmek mümkün. Kimi insanlar, birinin hayatına dokunmanın şefaat olabileceğini savunurken, diğerleri ise bu kavramı sadece kendi din ve inanç sistemine indirgiyor.
Bir başka gözlemimde, eşcinsel bir arkadaşımın iş yerindeki pozitif ayrımcılık nedeniyle aldığı şefaatin, ona sağladığı imkânları nasıl kullandığını sorgulamak zorunda kaldım. Çünkü toplumda hâlâ eşcinsellik ve cinsel kimlikler konusunda bir şefaat anlayışının eksikliği söz konusu. Herkesin eşit şekilde kabul edilmediği bir dünyada, şefaatin farklı kimliklere ve gruplara nasıl uygulandığı da adaletin önündeki en büyük engellerden biri. Bir kişinin şefaatine değer görülmesi, onun kimliğine, etnik kökenine ya da cinsiyetine göre şekillenmemeli. Burada çeşitlilik ve eşitlik teması devreye giriyor. Çeşitliliği kucaklayan bir toplumda, herkesin yardımlaşma ve destek olma hakkı eşit olmalı.
Sosyal Adalet ve Şefaat: Birlikte Güçlü Olmak
Sosyal adalet, toplumun her bireyinin eşit haklar ve fırsatlar elde etmesi gerektiği anlayışını savunur. Ancak bu, yalnızca teoride kalmamalıdır. Bir gün, İstanbul’un trafiğinde sıkışmış bir takside, kadın şoförün mülteci bir aileye yol göstermesini izledim. Kadın şoför, ailesiyle birlikte zor bir durumda olan bir ailenin şefaatini, tamamen insani bir dürtüyle ve toplumsal sorumluluk hissiyle üstlendi. Bu bana, şefaatin sosyal adaletle olan sıkı bağını hatırlattı. Gerçekten şefaat, sadece bir kişinin veya grubun diğerine yardım etmesi değil, aynı zamanda adaletin ve eşitliğin tesisi anlamına gelir. Yardım etmek, başkalarını bir adım daha öne çıkaracak ve daha eşit bir toplum yaratacaktır.
Şefaat, sadece bir kişinin bireysel yardımından ibaret değildir. Bazen sosyal yapıları dönüştürmek, bazen de toplumsal normları yıkmak gerekir. Herkesin eşit fırsatlarla yaşamaya başlaması için herkesin şefaat etmesi gerekir. Bu, bireysel anlamda bir sorumluluk olmakla kalmaz, aynı zamanda kolektif bir sorumluluktur. Bir toplumun adaletli ve eşit olması, şefaatin toplumsal yapıya entegre edilmesiyle mümkündür.
Sonuç Olarak: Şefaat Nedir?
Şefaat, sadece dini bir kavram olarak kalmamalıdır. Sosyal adaletin, toplumsal cinsiyet eşitliğinin ve çeşitliliğin içinde şekillenen bir anlayışa dönüşmelidir. İstanbul’un farklı köşelerinde, iş yerlerinde, sokaklarda ve toplu taşıma araçlarında gördüğüm her sahne, şefaatin sadece bir yardım değil, toplumsal yapıyı dönüştüren bir araç olduğunu bana hatırlatıyor. Şefaat, sadece bir kişinin bir başkasına yaptığı iyilik değil, toplumun her bireyinin haklarına ve kimliklerine saygı gösterilmesidir. Eğer şefaat, toplumsal adaletle birleşirse, gerçek anlamda eşit bir toplum mümkün olabilir.