Evlenmeden Önce Edinilen Malların Ölüm Halinde Paylaşımı: Toplumsal Cinsiyet ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir Değerlendirme
İstanbul’un kalabalık sokaklarında yürürken, her köşe başında farklı hayatlara tanık oluyorum. Bir çocuğun elinden tutan anne, işten çıkan yorulmuş bir baba, sabah saatlerinde okuldan çıkan bir öğrenci… Bu karmaşık ve renkli şehirde insan hayatları, sokaklardan, toplu taşımadan ve iş yerlerinden yansıyan milyonlarca anı oluşturuyor. Ancak hepimizin hayatına etki eden bir konu var ki, ne zaman gündeme gelse, çoğu zaman farkında bile olmuyoruz. O konu, “evlenmeden önce edinilen malların ölüm halinde paylaşımı” meselesi. Bu yazımda, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden bu konuda yaşanan eşitsizlikleri ve farklı grupların nasıl etkilendiğini inceleyeceğim.
Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği ve Malların Paylaşımı
İstanbul’da bir sabah, Kadıköy’de yürürken, bir kadının gözlerindeki endişeyi fark ettim. Yanında iki çocuğu vardı, birisi elinden tuttu, diğeri ise arabada uyuyordu. Kadın, telefonla konuşuyor ve ciddi bir şekilde, “Evet, evlenmeden önceki mallarımı, hala eşimle birlikte paylaşmak zorunda mıyım? Beni miras hakkıma saymadılar, onun mallarını da alacak mıyım?” diyordu. Konuşmalarını duyduğumda, ilk önce bu sorunun neden hala bir tartışma konusu olduğuna dair bir şüphe oluştu kafamda. Kadın, yalnızca kendi hakkını savunuyor gibi görünüyordu, ama daha derinlere inildiğinde, evlenmeden önce edinilen malların ölüm halinde nasıl paylaşıldığı meselesi, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve ekonomik adaletle doğrudan bağlantılıydı.
Bir kadının, evlenmeden önce kazandığı malları paylaşmak zorunda olup olmaması, sadece bir hukuki mesele değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyetle ilgili bir sorundur. Türkiye’de, kadınların ekonomiye katılımı erkeklere oranla çok daha düşüktür ve evlenmeden önce edinilen malların ölüm halinde paylaşımına dair yasalar, kadınların ekonomik haklarını daha da zayıflatabilir. Bu durum, özellikle ev içi emek harcayan, iş gücüne katılmayan ya da düşük ücretli işlerde çalışan kadınlar için ciddi bir mağduriyet yaratmaktadır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği, bu tür hukuki meselelerde kadının dezavantajlı konumunu daha da pekiştirebilir.
Çeşitli Aile Yapıları ve Evlenmeden Önce Edinilen Mallar
Toplumun içinde bulunduğu değişimlerle birlikte, evlenmeden önce edinilen malların ölüm halinde paylaşımı meselesi, sadece heteronormatif aile yapılarıyla sınırlı kalmamaktadır. Bugün, İstanbul’da farklı yaşam tarzlarına sahip bireylerin ve ailelerin sayısı giderek artıyor. LGBT+ bireyler, bekârlar, boşanmışlar, tekrar evlenenler gibi farklı toplumsal gruplar, bu tür hukuki meselelerde çeşitli eşitsizliklerle karşı karşıya kalmaktadır.
Örneğin, bir LGBT+ bireyi, evlenmeden önce kazandığı mallarını ölüm halinde paylaşmak zorunda kalabilirken, eşinin ailesi hukuki olarak bu mallara hak iddia edebilir. Bu durum, yalnızca hukuki değil, toplumsal bir adaletsizliktir. Çünkü bu tür durumlar, bu bireylerin aile yapılarının hala toplum tarafından kabul edilmediği ve tanınmadığı bir gerçeği yansıtır. Ben de bir sivil toplum çalışanı olarak, yıllardır bu konu hakkında pek çok farkındalık etkinliği düzenledim ve gördüğüm şey, toplumsal eşitsizliğin sadece hukukla değil, aynı zamanda toplumun bakış açısıyla da şekillendiğidir.
Bir arkadaşımın, “Evlenmeden önce edinilen mallarımı eşimle paylaşmak zorunda kalmam, aslında benim de mülkiyetimi elinden almak demek. Ama burada asıl mesele, eşimle olan ilişkimde eşitlik olmalı” dediği anı hatırlıyorum. Onun söyledikleri, gerçekten düşünmeye değerdi. Bu, sadece bir miras paylaşımı meselesi değildi; aynı zamanda eşitlik, mülkiyet ve özgürlük hakları ile ilgili daha geniş bir meseleydi. Pek çok insan, maddi güvenceyi yalnızca evlilikle değil, aynı zamanda kendi bağımsızlıklarıyla da bağdaştırıyor.
Sosyal Adalet ve Evlenmeden Önce Edinilen Mallar
Toplumsal adalet, bireylerin hukuki eşitlik ve fırsatlara sahip olması gerektiği bir anlayışa dayanır. Ancak, evlenmeden önce edinilen malların ölüm halinde paylaşımı gibi konular, sosyal adaletin test edildiği noktalardan biridir. Kadınlar, LGBT+ bireyler, düşük gelirli insanlar ve farklı etnik kimliklere sahip gruplar, bu tür hukuki meselelerde çoğunlukla daha fazla mağduriyet yaşar. Bu durum, yalnızca bir hukuki mesele olarak değil, aynı zamanda toplumun adalet anlayışının zayıf olduğunu gösterir.
Bir gün, işe giderken toplu taşımada, yanımda oturan kadının telefonu çaldı. Telefonda, “Evet, babam öldü, ancak onun evlenmeden önceki mallarını paylaşmak zorunda kaldık ve eşinin ailesi de hakkını istiyor. Bu yüzden işin içine girmemiz gerekti” diyordu. O an, bu kişinin yaşadığı sıkıntıyı hissetmek zor değildi. Aile içindeki miras paylaşımı, daha geniş bir sosyal adalet meselesine dönüşüyordu. Kimi insanlar, sahip oldukları malları kaybetme korkusuyla bu tür hukuki anlaşmazlıklar içinde sıkışıp kalabiliyorlar. Ancak bu sıkışıklık, bazen toplumsal olarak dışlanan bireyler için çok daha büyük ve derin bir anlam taşıyor.
Sosyal adaletin bir yansıması olarak, bu tür hukuki sorunların ve eşitsizliklerin toplumda daha fazla tartışılması, hem hukukun hem de toplumsal bilinçlenmenin gelişmesini sağlayacaktır. Bireylerin, sadece kendilerini değil, tüm toplumun refahını göz önünde bulundurarak kararlar alması gerekmektedir.
Sonuç: Değişim İçin Adımlar
Evlenmeden önce edinilen malların ölüm halinde paylaşımı, sadece bir hukuki mesele değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletin kesişim noktalarından biridir. Toplumda değişen aile yapıları, toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ve sosyal adalet talepleri, bu konuyu daha önemli hale getiriyor. Bizler, sokaklarda, toplu taşımada, işyerlerinde, her gün bu gerçeklerle karşılaşıyoruz. Bu mesele, hukuki reformlarla sınırlı kalmamalıdır. Aynı zamanda, toplumsal anlayışın ve bilincin de değişmesi gerekir.
Herkesin, sahip olduğu hakları savunabilmesi, mülkiyet haklarını güvence altına alabilmesi ve ölüm durumunda bu hakların adil bir şekilde paylaşılması için daha adil bir toplum oluşturmak gerekiyor. Bu adaleti sağlamak için ise hepimizin el birliğiyle çalışması, farkındalık yaratması ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğine karşı mücadele etmesi gerektiğini unutmamalıyız.