LGBT’liler Askeriyeye Gider Mi?
Evet, bu soruyu sormak cesaret ister. Çünkü Türkiye’de askerlik, sadece bir vatani görev olmanın ötesinde, bazen kimliklerle yüzleşmek anlamına gelir. Toplumun bir kısmı için askerlik, milliyetçilikle, vatanseverlikle ve “erkeklik”le özdeşleştirilen bir ritüeldir. Ancak, bu ritüele dahil olma durumu, cinsel kimliği “farklı” olan bireyler için biraz daha karmaşık hale gelebilir. Peki, LGBT bireyler için askerlik nasıl bir deneyim olabilir?
LGBT’LİLERİN ASKERLİK HAKKI
Başlamak için en önemli soruya bakalım: LGBT bireylerin askerlik yapma zorunluluğu var mı? Resmi olarak, Türkiye’de cinsel yönelim ve kimlik nedeniyle askerlikten muaf olma durumu bulunmamaktadır. Yani, LGBT bireyler de tıpkı heteroseksüel bireyler gibi askere gitmek zorundadır. Ancak, LGBT olmanın askerlik hizmetine etkisi, biraz daha farklı boyutlara taşınabilir.
Öncelikle, LGBT’li bir birey askere giderse, aslında sosyal bir “değişim alanı”na girmiş olur. Cinsel kimlik, askerlikte genellikle çok fazla sorgulanan, yargılanan ve hatta damgalanan bir konu olabilir. Bunun da çeşitli sonuçları olabilir: Daha fazla zorbalık, ayrımcılık, hatta intihar düşünceleri… Öyle ki, askerde yaşanan bu zorluklar, LGBT bireylerin ruh sağlığına ciddi şekilde etki edebilir. Ancak, asıl mesele bu bireylerin daha derin bir sorunla karşı karşıya olup olmadıklarında gizli: Bizim toplumsal normlarımız ne kadar esnektir ve LGBT bireylerin yaşadığı ayrımcılığı ne kadar görebiliyoruz?
GÜÇLÜ YÖNLERİ: ASKERLİĞİ BİR HAK OLARAK GÖRMEK
LGBT bireylerin askere gitmesi, kimliklerini daha açıkça ifade edebileceği bir alan sunabilir. Kendilerini ve toplumu daha iyi anlayabilmeleri için bir fırsat yaratabilir. “Toplumun en elit kesimlerinden birisi olan askerlik, neden bu kişilerin haklarını yok saymalı?” sorusu, aslında çok temel bir hak ve eşitlik meselesine işaret ediyor.
LGBT’li bir birey askere gitmeyi reddettiği zaman, gayri meşru bir duruma düşebilir. Bu, herhangi bir askeri görevden muaf olmayı kabul etmemekle eşdeğer olabilir. Oysa ki, eşitlik ve haklar, tüm bireyler için aynı olmalıdır. Birinin askere gitmekten muaf tutulması, sadece cinsel kimliğinden ötürü, aynı zamanda toplumun bir kısmının buna nasıl tepki vereceğiyle de alakalıdır. Eğer toplumu bir bütün olarak ilerleteceksek, askere gitmeme durumu yerine, LGBT bireylerin bu sürece dahil olmalarını sağlamalıyız.
Ve evet, bunlar oldukça güçlü argümanlar. Ancak maalesef sadece bir kısım insanlar bunun farkında. Öte yandan, toplumsal baskı ve ayrımcılık hissi, sürecin çok daha zorlu geçmesine yol açabilir.
ZAYIF YÖNLERİ: BASKI VE AŞIRI STRES
İşte şimdi meseleye biraz gerçekçi bir açıdan bakmamız gerekiyor. Bir LGBT birey için askere gitmek, sadece askerlik hizmetiyle ilgili değil, aynı zamanda bir kimlik meselesi haline gelebilir. “Hangi cinsel yönelimde olursa olsun, bir insan askerde ne kadar rahat olabilir?” sorusu, her LGBT bireyinin düşündüğü bir soru olabilir.
Evet, LGBT bireylerin askerlikte cinsel kimliklerini açıkça ifade etmeleri çoğu zaman zor olabilir. Türkiye’de, askerlik her ne kadar milli bir görev gibi görülse de, toplumsal normlar bu görevin gerçekleşme şekli üzerinde büyük etkiler yaratıyor. Lise yıllarında belki de sıkça duyduğumuz bir şey vardı: “Eğer askerde homofobik bir ortam varsa, sen de o ortamın parçası olursun.” Bu, özellikle eğitimli ve bilinçli LGBT bireyler için tam bir kabus olabilir.
Ayrıca, askerlikte yaşanacak olan zorluklar, LGBT bireylerin sadece ruhsal değil, aynı zamanda fiziksel olarak da travma yaşamalarına neden olabilir. “Gerçekten de, böyle bir ortamda hayatta kalabilirler mi?” sorusu oldukça önemli. Cinsel yönelimlerindeki farklılık nedeniyle şiddet ve aşağılama riski, onların sadece askerde değil, hayatın başka her alanında da var.
BİR DÜZEN DEĞİŞİMİ GEREKLİ Mİ?
Askerliğin, toplumsal anlamda bir geçiş ritüeli olduğuna inanan bir kesim var. Ancak, askere gitmek, sadece “adam olma” süreci değil, bireysel hakların ve özgürlüklerin de bir savaşı haline gelmeli. LGBT bireylerin askerlik sürecine dahil olma durumu, aslında toplumsal yapının, “ne kadar eşitlikçi” olduğu ile doğrudan ilintilidir. Sadece eşit şartlarda askere gitmek değil, aynı zamanda saygı ve özgürlük alanında da bir değişim bekleniyor.
Bu yazının sonunda, LGBT bireylerin askerlik görevi hakkında güçlü ve zayıf yönleri analiz etmiş olduk. Fakat soruyorum size: Toplum olarak, askerliğin sadece “erkek” ve “heteroseksüel” bir kavram olarak kalması gerektiğini mi düşünüyoruz? Yoksa, askerliğin eşitlikçi bir şekilde yeniden şekillendirilmesi mi gerekli? Düşünceleriniz neler? Yorumlarda buluşalım!