Özdüzenleme Becerileri Nelerdir? İzmirli Bir Genç Yetişkinin Gözünden
İzmir’de yaşayan 25 yaşındaki biri olarak, bazen kendimi hem genç hem de yaşlı hissedebiliyorum. Her sabah kahvemi içerken, hayatın sıradanlığında “Özdüzenleme” gibi derin konulara dalıyorum. Hani “ne yapıyorum ben?” dediğiniz anlar vardır ya… işte, tam olarak o anlardan birinde, aklıma bu sorular geldi: “Özdüzenleme becerileri nelerdir?” Ne zaman kendimi kontrol etmek istesem, ya kahvemi fazla içiyorum ya da bilgisayar başında saatlerce kayboluyorum. Ama bir şekilde bir şeyleri düzene sokmaya çalışıyorum. Her ne kadar çoğu zaman düzeni kaybediyor olsam da, hayatı bir düzene sokma çabalarıma her zaman saygı duydum.
Hadi gel, şimdi bu “özdüzenleme” işini İzmirli bir gencin gözünden komik bir şekilde ele alalım. Hem seninle hem de kendimle dalga geçerek, bu becerinin ne kadar önemli olduğunu anlayalım.
Özdüzenleme Nedir?
Özdüzenleme deyince, hemen herkesin kafasında “işleri düzene koymak” ya da “kendini kontrol edebilmek” gibi düşünceler belirir. Ama aslında işler o kadar basit değil. Hani, çoğu zaman “kendini yönetmek” derken düşündüğümüz şey, her an her şeyin kontrolünü elinde tutmak değil. Özdüzenleme, duygusal, zihinsel ve davranışsal olarak kendimizi nasıl yönettiğimizle ilgili bir beceri. Mesela, sabah alarmı çaldığında yataktan kalkmak yerine 5 dakika daha uyumak, sonra tam o anda “bu kadar da olmaz” deyip kalkmak… İşte bu, gerçek bir özdüzenleme becerisidir.
> “Ya ama 5 dakika ne olacak ki?”
> “O 5 dakika, sabah 8’deki toplantıya 15 dakika geç kalmana neden olabilir, ama neyse…”
Evet, bunu hepimiz yaşadık. Yani, gerçek anlamda özdüzenleme becerisi, duygularını, düşüncelerini ve davranışlarını kontrol edebilme yeteneğidir. Ama tabii, bir de bu işin komik kısmı var. Gel, onu da birlikte keşfedelim.
1. Erteleme Sendromuna Son: “Bu Gün Yapamam, Ama Yarın Mutlaka!”
Hadi, kabul edelim; her birimiz bir şekilde erteleme alışkanlığına sahibiz. Ama “erteleme” bir hastalık, bir sanattır. Yani, “yarın yaparım” demek, bir tür özdüzenleme becerisinin yokluğudur. Tıpkı, bir arkadaşımın sürekli yaptığı gibi:
> “Valla ben bugün diyet yapmam, ama yarın kesin başlarım!”
> “Yarın da yapmazsın, inan bana. Yarın birisi seni arayıp, ‘Nasılsın?’ dese, yemeği unutup ona cevap verirsin!”
Erteleme, çok tanıdık bir hikaye. Bazen diyet yapmaya başlamak, bazen de o zor işi halletmek… Ama özdüzenleme becerilerini geliştirmeye başlarsan, işte o zaman erteleme ile barış yaparsın. Bu beceriyi geliştirmek demek, o zor işleri bir şekilde önceliklendirip, yapmak demek. “Evet, bugün başlayacağım!” demek.
2. Duygusal Yönetim: “Evet, Bu Anı Kontrol Ediyorum”
Bir gün kendimi sinirli bir şekilde bulduğumda, kendime şunu söyledim:
“Tamam, bugün içimi dökmeden, bu duygusal fırtınayı kontrol etmeyi başaracağım!”
Ve gerçekten de sinirli bir şekilde bir konuda ağlamadan durabildim. Ama bazen işler karmaşık hale gelebiliyor. Mesela, geçenlerde bir arkadaşım bana sinirli bir şekilde “Hadi, sen de şunu bir düzenle” dediğinde, o an bir saniyeliğine “Yaa ne gerek var, aslında ben hep düzenliyordum” dedim ama sonrasında fark ettim ki, evet, düzenlemenin aslında ne kadar önemli olduğunu bir kez daha hatırladım.
Duygusal düzenleme dediğimiz şey, sinirlenmeden, aşırı heyecanlanmadan ya da fazla üzülmeden bir durumu yönetebilmek. Mesela, sabah trafiğe takıldığında “Vay be, sabahın köründe insan trafiğiyle uğraşmak zorunda mı?” diye homurdanmaktan, “Olsun, belki de o trafik benim sakinleşmeme yardımcı oluyordur” diye düşünmeye geçmek. Bu, gerçek bir özdüzenleme becerisidir.
3. Zihinsel Özdüzenleme: “Beni Aşırı Yormayın!”
Bir de “zihinsel düzenleme” var tabii. İnsan bazen o kadar fazla düşünceyle boğuluyor ki, bir noktada kafanın içinde sürekli olarak “Bu iş nasıl olacak?” sorusu dönüp duruyor. Mesela, bir arkadaşım geçen gün bana şöyle dedi:
> “Benim de hep kafamda bir sürü düşünce var, ama hangisini düşünmeliyim, karar veremiyorum!”
> “Bence, önce hangi konu seni daha çok strese sokuyor, ona karar verip biraz rahatla.”
Bazen kendimi bir bilgisayar gibi hissediyorum. Bu kadar düşünce arasında hangisini önceliklendireceğimi bir türlü seçemiyorum. Ama zihinsel düzenlemeyi yapabilmek, doğru düşünceleri seçebilmek ve odaklanabilmek, bu becerinin en önemli parçası. Kafanı fazla yormadan, olabilecekleri önceden tahmin etmeye çalışarak, her şeyin üstesinden gelmek.
4. Sosyal Durumlar ve Kendini İfade Etme: “Gerçekten Seninle Sohbet Etmek İstiyorum!”
Bir gün, arkadaşlarım arasında şöyle bir diyalog yaşandı:
> “Abi bu hafta sonu herkes plaja gidecek, sen de gel!”
> “Vallahi gelmeyeceğim, benim kafam çok karışık.”
> “Ne oldu, moralin bozuk mu?”
> “Yok, hayır. Sadece hayatımda bir düzene girmesi gereken o kadar çok şey var ki, bir iki saat denize girmekten çok daha önemli!”
İşte bu, sosyal hayatta da özdüzenleme becerisinin bir örneğidir. Kendini ifade edebilmek, duygusal sınırlarını belirlemek ve bir sosyal ortamda durumu kontrol edebilmek de önemli bir beceridir. Yani, kafanda bir sürü düşünce varken, dışarıya çıkıp iyi bir sosyal bağ kurmak, bazen zorlayıcı olabilir. Ama özdüzenleme becerilerini geliştirmek, bu gibi durumlarla başa çıkmanı kolaylaştırır.
5. Fiziksel Aktivite ve Enerji Yönetimi: “Bugün Ben Spor Yapacağım!”
Bir sabah uyandım, kalktım ve şöyle dedim:
“Bugün spor yapacağım!”
Sonra tam spor kıyafetlerimi giyecekken, bir anda aklıma geldi: “Yani gerçekten spor yapmalı mıyım?”
Ama ne oldu? Hedefim doğrultusunda kendimi zorlayarak spor yapmaya başladım. Çünkü özdüzenleme sadece zihinsel değil, fiziksel olarak da hayatta karşılaştığımız engelleri aşmakla ilgilidir. Yani bazen enerjimizi doğru yönetmek, aslında hem ruhsal hem de fiziksel sağlığımız için büyük önem taşır.
—
Sonuç: Özdüzenleme Beceri Mi, Yaşam Sanatı Mı?
Özdüzenleme becerileri, hayatın tam ortasında karşımıza çıkan, bazen farkında bile olmadığımız beceriler. Ama, bu beceriler sayesinde hayatın daha verimli ve sağlıklı hale gelmesi mümkün. Bazen kahvemi içerken, bazen de bir arkadaşımın bana “Ya, kendini ne kadar iyi kontrol ediyorsun!” dediği o anlarda, aslında hayatın içindeki dengeyi bulduğumuzu fark ediyorum.
Bence, özdüzenleme sadece bir beceri değil, bir yaşam sanatı! Yani, ne kadar kontrol etsek de, bazen hayatın karmaşıklığı içinde kaybolmamız da normal. Ama işte, o anlarda gerçekten kaybolmamak için bu becerilere sahip olmak gerekiyor.