Yabancı Kelime Olduğunu Nasıl Anlarız? Kayseri’den Bir Hikâye
Bazen hayat, aklımızda beliren tek bir kelime yüzünden başlar ve kendini uzun bir yolculuğa dönüştürür. O kelime ya da cümle, kalbimizi bir anda ateşle sarar, sonra bir soru oluşturur: “Bu gerçekten bizim dilimiz mi? Yoksa bir yabancı kelime mi?” Benim de böyle bir anım var. Kayseri’de, bir sonbahar akşamında, kendimi bambaşka bir dünyada bulduğum bir hikâye… Her şey bir kelimeyle başladı. O kelimenin yabancı mı, yoksa yerli mi olduğuna karar vermek, sanırım bir ömrü dolduracak kadar derinlemesine düşündürttü bana.
Bir An, Bir Kelime: “Performans”
Kayseri’nin sokakları o gün yağmurdan sonra yavaşça ıslanmıştı. Herkes sessizdi. Şehirdeki o eski taş binaların arasında kaybolmuş gibi hissettim. Birçok kelime gibiydi, kendi içinde yolculuk yapan; çok tanıdık ama bir o kadar da uzak olan bir kelime. İşte o gün, nehrin kenarında bir kafede otururken, abimle konuşuyorduk. Şehir hakkında, hayat hakkında… Birden bir kelime geçti ağzımdan: “Performans.” Yavaşça kafamda dönüp durdu. “Performans”… Ne kadar yabancı bir kelimeydi o!
Bir süre sessiz kaldı abim, gözlerinde derin bir soru vardı. “Bunu niye ‘performans’ dedin? Neden Türkçeleştirmedin?” diye sordu. “Yani, bunu diyebilecekken neden ‘başarı’ ya da ‘gösteri’ demedin?” Evet, tam da o an kafamda yankılandı. Neden? Gerçekten neden bu kelimeyi kullanmıştım? Hayatımda “performans” kelimesine o kadar alışmışım ki, başka bir sözcük kullanmayı bile unuttum. O an, yabancı kelimenin ne olduğunu ilk kez düşündüm. O kadar içselleştirmişim ki, dilimde bir yabancı kelime olmayı, yerleşik hale gelmiş gibi hissediyorum. Ama hala bu kelime gerçekten Türkçe değildi, değil mi?
Kelimeyi Sahiplenmek: Duyguların Etkisi
Abimle oturup konuşurken, duygularım da bir yanda kımıldıyordu. Bu kelime, her ne kadar dilimize geçmiş olsa da, yine de yabancı bir hissiyat bırakıyordu. Yani, “performans” desek de, içimde sanki başka bir dildeymişim gibi bir boşluk vardı. Ama o boşluk bana garip bir şekilde sıcak ve alışılmadık bir rahatlık verdi. Bazen bir yabancı kelimenin içimize sinmesi, onu sahiplenmemizle olur. Bir anda onu sanki biz bulmuşuz, biz kullanmışız gibi hissederiz.
Birçok insanın içine girmiş ve sonra bir şekilde unutulmuş kelimeler vardır. Mesela, bu kelime “performans” Türkçeye girmeden önce, bir sürü insanın beyninde yabancıydı. Ama şimdi, birçoğumuzun cümlesinin içinde yer alıyor. Mesela ben, Kayseri’deki bir iş görüşmesinde, “Performans değerlendirmeniz nasıl?” dediğimde, karşımdaki kişi hiç şaşırmaz. Ya da sosyal medyada, “Bugün performansım iyiydi” yazdım ve kimse buna karşı çıkmadı. O zaman anladım ki, aslında bir yabancı kelimenin Türkçeye nasıl yerleştiği, sadece zamanla değil, bizlerin ona verdiği anlamla ilgili bir şeydi. Bu duygu beni biraz rahatsız etti, çünkü ben aslında kelimenin sadece anlamına değil, duyduğum hisse de alışmıştım. “Yabancı kelime olduğunu nasıl anlarız?” sorusu, tam burada devreye girdi işte.
Yabancı Kelimeleri Tanımanın İnce Sınırı
O günden sonra bir kelime kullanırken, her seferinde bir an duraklar oldum. Bunu ilk kez düşünüyorum, ama gerçekten o kadar derin bir soru ki: Bir kelime yabancı mıdır? Yoksa biz ona bir anlam yüklediğimizde mi ona Türkçelik kazandırıyoruz? Yani, bir kelimeyi doğru kullanabilmek için önce o kelimenin nereden geldiğini, hangi dilde var olduğunu ve aslında ne hissettirdiğini anlamamız gerekebilir. Türkçede bazen bir kelime, kendi dilimizdeki karşılığına göre daha güçlü bir anlam taşıyabilir. Ama bu, kelimenin bir noktada yabancı olduğu gerçeğini değiştirmez. İşte burada, Türkçede yabancı kelimelerin nasıl yazılacağı ya da kullanılacağı da çok önemli bir soru halini alıyor.
Bir kelimenin içindeki yabancılığı, bazen kendi içimde buluyorum. Birisi “meeting” dediğinde, ilk önce “Toplantı” demek geliyor içimden. Ama sonra, o kelimenin modern dünyadaki yerini düşündükçe, dilimden “meeting” dökülüyor. O kadar alışmışım ki, daha anlamını bile düşünmeden kullanıyorum. Ama bu yabancı kelime, her seferinde bana bir yabancı hissettiriyor. Bu da demek oluyor ki, biz, bir kelimeyi ne kadar içselleştirirsek, o kelimeyi bir noktada Türkçeleştirmiş oluyoruz. Ama bunu yaparken, yine de o kelimenin yabancılığını hissedebiliyoruz. Belki de dil, bu nedenle bu kadar güzel bir şeydir; sürekli değişen, her zaman yenilenen bir süreçtir.
Yabancı Kelimelere Karşı Gelmek Mi, Kabul Etmek Mi?
- Kabul Etmek: Bir kelime zamanla bizim dilimizde yerleşirse, biz de onu kabulleniriz. Yabancı kelimeler, hayatımıza o kadar girmektedir ki, bazen onları sorgulamadan kullanmaya başlarız.
- Karşı Gelmek: Fakat, bazen bir kelime, bizde hoş bir his uyandırmaz. O zaman bu kelimenin dilimize gerçekten ait olup olmadığını sorgularız. Kendimizi dilimizin sınırlarına çekmek isteriz.
- Duygusal Bağ Kurmak: Yabancı bir kelimeyle bağ kurmak, bazen o kelimenin anlamını değil, içinde taşıdığı duyguyu içselleştirmemizle olur. Bu duyguyu kabul etmek, dilin gücünü anlamak demektir.
Bir Kelimenin Yolculuğu
O günün sonunda, Kayseri’nin o sakin akşamında, kafede otururken ve yağmur damlalarının pencereyi döverken, “performans” kelimesinin aslında bizim dilimizde ne kadar kök salmış bir kelime olduğunu fark ettim. Bu kelimenin tarihine değil, bugün bize ne hissettirdiğine odaklandım. Çünkü bu kelime, zamanla bize ait olmuştu ve ben de onu hem kullanıyor hem de bir yerlerde yabancı bir kelime olmanın ağırlığını taşıyordum. Ama bazen, bir kelimenin yabancı olup olmadığını anlamak, sadece kelimenin kökenine bakmakla değil, onu nasıl hissettiğimizle ilgili bir şeydir.
Sonuç: Yabancı Kelimenin Sırrı
Sonuç olarak, Türkçede yabancı kelimeleri tanımanın yolu, sadece dil bilgisi kurallarından geçmez. Bir kelimeyi kullandıkça, onu içselleştiririz. Zamanla, o kelimenin yabancılığı silinir ve bize ait olur. Ama ne olursa olsun, o kelimenin bir zamanlar yabancı olduğunu bilmek, dilin ne kadar güçlü ve esnek olduğunu anlamamı sağladı. Yabancı kelime olduğunu nasıl anlarız? Bazen, bir kelimenin sadece ağızdan dökülüşü bile yeterli olabilir. Ama asıl soru şu: Biz ona nasıl sahip çıkıyoruz?